Locaties
961 t/m 990 van 1373 resultaten
-
Waterbeleefroute Beestenbende: De terp van Beetgum
Waterbeleefroute Beestenbende: De terp van Beetgum
Wie vandaag door Bitgum wandelt, ziet niet alleen een dorp en een kerk, maar ook de sporen van eeuwenlange strijd tegen het water.
De Sint Martinuskerk in Bitgum heeft een voornaam plekje op de resten van een voormalige terp. Daardoor staan de kerk en het kerkhof nog altijd nét iets hoger dan de rest van het dorp. Wonen op heuvels van aarde, daar zijn ze in dit gebied al heel vroeg mee begonnen. In de Romeinse tijd omschreef de schrijver Plinius (1e eeuw na Christus) de terpbewoners in het noorden van ons land al als ‘een ongelukkig volk op heuvels’. Verwonderd noteerde hij: “Zij lijken op zeevaarders, wanneer de zee het land overstroomt, en op schipbreukelingen, als het water is teruggeweken en zij rondom hun hoogten de vissen najagen.” In eerste instantie woonden de mensen in Westergo – zo heette het gebied\n aan deze kant van de Middelzee - op stukjes land die van nature hoger lagen: kwelderruggen. Maar naarmate de zeespiegel steeg, moesten die dappere mensen toch zélf steeds hogere woonheuveltjes bouwen om de voeten droog te houden. Voor die woonhoogtes werden door de eeuwen heen allerlei namen gebruikt. Niet alleen terp - dat 'dorp' betekent - maar bijvoorbeeld ook 'wier', 'heem' of 'werth'. Die klanken hoor je nog vaak terug in de hedendaagse plaatsnamen. Op de kaart hieronder zie je allerlei soorten woonheuvels in Friesland. En die lege strook tussen alle hoogtes in, daar midden in de provincie? Dat is de plek waar vroeger de Middelzee lag.
-
-
Waterbeleefroute Beestenbende: De geschiedenis van Marsum
Waterbeleefroute Beestenbende: De geschiedenis van Marsum
Het is een gekke gedachte: tuur je vanaf de Hegedyk richting Leeuwarden – over het huidige kaatsveld - dan kijk je éigenlijk naar de plek waar vanaf de derde eeuw na Christus een oude zee lag: de Middelzee.
De Middelzee reikte tot ver in Friesland en verdeelde de provincie in twee delen: Westergo (met Franeker) en Oostergo (met Leeuwarden). Alle dorpen op onze route lagen in die tijd gevaarlijk dicht bij open zee. Tja, wat doe je dan, als oprjochte Fries? Hoge heuvels bouwen om op te wonen, natuurlijk! Terpen, noemden ze dat, en daarover leren we later op de route nog veel meer.
Vanaf de 10e eeuw boden de terpen niet meer genoeg bescherming tegen de zee. Tijd voor een nieuwe truc: het aanleggen van een dijken. Met spade en kruiwagen werd de Hegedyk – ja, daar staan wij nu op - aangelegd. Zwaar werk! In die tijd was het heel normaal dat iedereen die dicht bij de zee woonde, meehielp bij de aanleg en het onderhoud. Sterker nog; he was een verplichting. ‘Wa’t it water deart, wa’t it wetter keard’, luidt een Oudfriese wet. Dat betekent: ‘Wie last heeft van het water, moet het zelf maar keren.’ Daar zaten niet alleen maar nadelen aan: de lokale bevolking had óók als eerste aanspraak op het land dat bewoonbaar werd gemaakt.
Rond 1300 slibde de Middelzee verder dicht en werden grote delen ingepolderd. Ook hier. Marsum lag niet langer aan zee, maar het hoogteverschil tussen de Hegedyk en het ‘nieuwland’ – tussen Leeuwarden en Marsum in - herinnert nog wel altijd aan het water dat hier ooit was. Bijzonder, niet?
-
-
Waterbeleefroute Beestenbende: Popta Gasthuis
Waterbeleefroute Beestenbende: Popta Gasthuis
In 1713 - een half jaar naar het overlijden van Henricus Popta - opende het Poptagasthuis aan de Hegedyk zijn deuren. In zijn testament liet Popta nauwgezet vastleggen hoe het er in het Gasthuis aan toe diende te gaan en wie er precies mochten wonen. Voor ons een kijkje in het verleden, voor Bauck een ver-van-haar-bed-show in de toekomst.
-
-
Waterbeleefroute Beestenbende: Popta Slot
Waterbeleefroute Beestenbende: Popta Slot
Welkom in Marsum, het startpunt van onze fietsroute. Wie met de auto is gekomen, kan hier langs de Bokmasingel parkeren. Dat is vlakbij het eerste informatiepunt, het indrukwekkende Poptaslot. Die naam hebben we te danken aan de laatste eigenaar van het gebouw: meneer Henricus Popta, een rijke advocaat uit Leeuwarden. Onze gids van vandaag heeft over hem én over de omgeving heel wat te vertellen. Fiets je mee om haar te ontmoeten?
-
-
Waterbeleefroute Beestenbende: Theaterkerk Wier
Waterbeleefroute Beestenbende: Theaterkerk Wier
De voormalige Middelzee wijst ons de weg naar Wier, waar een opmerkelijk uurwerk, een oude state en bijzondere dierenverhalen op ons wachten.
De oude Middelzee is op deze fietsroute nooit ver weg: ook de kerk van Wier werd aan de oever van het water gebouwd, hoog en droog op een terp. Waarschijnlijk werd de kerk gebouwd als kapelletje bij de voormalige Lauta State, het landgoed van de invloedrijke Schelte Lauta.
Op zijn terrein gaan we straks nog een kijkje nemen, maar eerst is de Ioannis Theaterkerk aan de beurt. Aan de zuidzijde van de kerktoren hangt namelijk een bijzonder astronomisch uurwerk. Het Astronomisch Uurwerk toont de opkomst en ondergang van de zon, de bolling van de maan, de lengte van de dag en nacht en de hoogte van de zon. Wat het uurwerk éxtra bijzonder maakt: het werd gemaakt door Fred Bruijn, een jongeman die tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergedoken zat in het dorpje Wier. Als dank aan de Wierster bevolking besloot hij dit uurwerk te maken. Dat was niet gemakkelijk; in de oorlog waren er weinig materialen voor handen en hij maakte alles helemaal zelf met de hand, tot in de kleinste details. Een prachtig gebaar!
En turen naar de hemel – de maan, de sterren en de zon - dat kun je tegenwoordig op het voormalige Lauta-terrein uitstekend doen. Er staat vandaag de dag zelfs een vleermuistoren. Fiets je mee? En houd onderweg je ogen goed open voor nóg meer beesten, want we passeren zometeen de Wierster kat! Kun jij 'm spotten?
-
-
Waterbeleefroute Beestenbende: Terpafgravingen bij Ingelum
Waterbeleefroute Beestenbende: Terpafgravingen bij Ingelum
In het laatste filmpje vertelt Bauck Poppema meer over de terpafgravingen vanaf 1850. Vér na haar tijd, gelukkig - want wát een werk was dat! Wel werden er hele bijzondere vondsten gedaan...
-
-
Voormalig zuivelfabriek Trynwâlden
Voormalig zuivelfabriek Trynwâlden
-
Sint-Vituskerk Wyns
Sint-Vituskerk Wyns
-
Bartlehiem (Bartlehiem)
Bartlehiem (Bartlehiem)
-
Openluchtzwembad Mounewetter
Openluchtzwembad Mounewetter
-
HW Yachtcharter
HW Yachtcharter
-
Slachtehiem
Slachtehiem
-
Kerk Hegebeintum
Kerk Hegebeintum
-
Mariakerk Blessum
Mariakerk Blessum
-
Sixtuskerk Sexbierum
Sixtuskerk Sexbierum
-
Sitpleats Roptasyl
Sitpleats Roptasyl
-
Het Princessehof
Het Princessehof
-
Oldehove
Oldehove
-
TOP Earnewâld
TOP Earnewâld
-
Veenwouden (Feanwâlden)
Veenwouden (Feanwâlden)
-
Grote Kerk
Grote Kerk
-
Kloostertuin Oosterbierum
Kloostertuin Oosterbierum
-
Bank Golf van onrust
Bank Golf van onrust
Golf van onrust herinnert aan de arbeidersopstand in De Westhoek en de oprichting van de vakbond 'Broedertrouw' in 1889.
Aan het einde van de 19e eeuw groeide de landbouw sterk, maar de arbeidsomstandigheden bleven slecht. Landarbeiders in Friesland werkten lange dagen voor slechts negen cent per uur. Ook vrouwen en kinderen moesten meewerken om rond te komen.
In november 1889 riepen Durk Kuik en Jan Stap arbeiders op zich te verenigen. Zo ontstond Broedertrouw, een vereniging die drie cent loonsverhoging per uur eiste. Gerben van Tuinen werd de voorman. De beweging groeide snel en telde al gauw honderden leden.
De socialistische voorman Domela Nieuwenhuis had kort daarvoor in Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie grote bijeenkomsten gehouden. Zijn oproep voor meer vrijheid, recht en bestaanszekerheid gaf veel arbeiders extra moed.
Toen boeren de looneis afwezen, volgden stakingen. In mei 1890 legden arbeiders een week lang het werk neer, midden in het landbouwseizoen. Op sommige plekken leidde dat alsnog tot een hoger loon.
In augustus 1890 staakten opnieuw zo'n 150 landarbeiders. De regering reageerde door militairen, veldwachters en marechaussees naar de Westhoek te sturen, waardoor de spanningen flink opliepen.
Gerben van Tuinen en Jan Stap werden gearresteerd op verdenking van bedreiging, maar advocaat Pieter Jelles Troelstra wist hen vrij te krijgen. Toch verloor Broedertrouw daarna aan kracht. In 1892 ging de vereniging op in de Sociaal-Democratische Bond en bleef er van de ooit 600 leden nog maar een klein aantal over.
Het monument van Auke Wassenaar uit 1984 herinnert nog altijd aan deze periode van strijd en sociale onrust in de Westhoek.
-
-
Elfstedentocht beeld Aukje in IJlst
Elfstedentocht beeld Aukje in IJlst
-
Elfstedenmonument Tegeltjesbrug Gytsjerk
Elfstedenmonument Tegeltjesbrug Gytsjerk
-
Bonkevaart - finish Elfstedentocht
Bonkevaart - finish Elfstedentocht
-
Keerpunt Elfstedentocht
Keerpunt Elfstedentocht
-
Kunstwerk Maarten van der Weijden
Kunstwerk Maarten van der Weijden
-
Tuin van de Toekomst
Tuin van de Toekomst
-
Arum (Arum)
Arum (Arum)
